Mọi quốc gia đều có một bộ trò chơi mà trẻ con tự nghĩ ra, tự truyền miệng, không cần sách hướng dẫn. Việt Nam có kéo co, ô quan, bắn bi, mèo đuổi chuột. Hàn Quốc có đèn xanh đèn đỏ, dalgona, bi-a. Khi Squid Game lấy những trò này làm nền cho một series về sinh tồn, người Việt xem xong có cảm giác rất quen. Không phải vì phim hay quá, mà vì cái logic đứng sau các trò đó quá giống những gì mình từng chơi ngoài sân đình hồi nhỏ.
Đèn xanh đèn đỏ và phiên bản Việt không ai gọi đúng tên
Trong Squid Game, trò mở đầu là một biến thể của đèn xanh đèn đỏ. Người chơi quay lưng đếm, quay lại thì mọi thứ phải bất động. Việt Nam cũng có trò gần như y hệt, nhưng mỗi vùng gọi một kiểu khác nhau. Miền Bắc hay gọi là “Ai đó đứng lại”, miền Trung có bản gọi “Mèo gừ”, miền Nam gọi “Thằng què” hoặc “Một hai ba con cá sấu”. Cùng cơ chế: một người quản trò quay mặt vào tường hoặc nhắm mắt đếm, số còn lại phải tiến về phía đích mà không bị phát hiện khi quản trò quay lại.
Điểm đáng chú ý là trò chơi dân gian Việt Nam ít khi có “hình phạt” chết người như trong phim. Ở bản gốc ngoài đời, ai bị bắt thì phải quay lại điểm xuất phát, hoặc bị loại nhẹ nhàng. Chính cơ chế “ai cũng biết luật nhưng ai cũng gian” mới là thứ làm trò này phổ biến ở mọi nền văn hóa. Squid Game chỉ đẩy cái gian đó lên cực đoan.
Kéo co: từ lễ hội làng đến màn đối đầu sinh tử
Kéo co không cần nói nhiều. Việt Nam có ở mọi vùng, thường gắn với lễ hội xuân, với nghi lễ nông nghiệp. Trong Squid Game, kéo co được đẩy vào thế đối đầu trực diện, đội thắng còn sống, đội thua không. Cái hay là phim không thay đổi cơ chế gameplay. Vẫn là hai đội, vẫn là một sợi dây, vẫn là chiến thuật giữ chân và nhịp kéo. Người Việt xem đoạn đó không thấy mới, nhưng thấy một thứ quen thuộc được đặt vào bối cảnh mà mình chưa từng nghĩ tới.
Nếu nói thẳng thì trong Squid Game, kéo co là đoạn mà người xem Việt Nam cảm nhận rõ nhất cái “mất kết nối” với phần còn lại của phim. Các trò khác bị Việt hóa bởi ký ức riêng, nhưng kéo co thì quá đỗi bình thường ngoài đời, nên khi đặt vào bối cảnh sinh tử nó không tạo được hiệu ứng bất ngờ tương tự như với khán giả phương Tây. Đây là điều mà ít bài review từ góc nhìn Việt Nam nào nhắc tới.
Vì sao trò chơi dân gian dễ trở thành game
Có một lý do khiến những nhà thiết kế game luôn quay về trò chơi dân gian để tìm ý tưởng. Chúng thỏa mãn ba điều kiện mà video game hiện đại thường quên mất.
- Luật đơn giản đến mức không cần tutorial. Trẻ con năm sáu tuổi chơi được ngay.
- Không cần thiết bị. Một khoảng sân, một sợi dây, vài viên bi là đủ.
- Có tính cạnh tranh tức thì. Thắng thua rõ ràng trong vòng vài phút.
Đó cũng là lý do các game “hyper-casual” trên mobile hiện nay đa số đều là bản số hóa của trò chơi dân gian. Flappy Bird không phải phát minh mới. Nó là biến thể của một cơ chế cực kỳ cũ mà mọi nền văn hóa đều từng thử. 456 squid game cũng vậy, không có gì mới về gameplay, chỉ có mới về khung cảnh.
Giá trị thật của việc chơi lại chúng ngoài đời
Sau khi Squid Game nổi, một số trường học và khu vui chơi ở Việt Nam đã bắt đầu tổ chức các phiên bản đèn xanh đèn đỏ, kéo co, ô quan cho trẻ em như một hoạt động ngoại khóa. Điều này tốt, nhưng cũng cần nói thẳng: phần lớn các hoạt động kiểu này làm theo phong trào, tổ chức một lần rồi bỏ, không có hệ thống. Trò chơi dân gian mà chỉ được nhắc đến khi có phim mới thì nó chết theo phim.
Trò chơi dân gian tồn tại được lâu không phải vì giá trị giáo dục mà ai đó gán cho nó sau này. Nó tồn tại vì trẻ con tự chọn chơi. Nếu người lớn muốn giữ nó, cách duy nhất là để trẻ em tự truyền lại cho nhau, không biến nó thành bài giảng có giáo án.
