Quiz game xuất hiện trong lớp học không phải vì giáo viên bỗng nhiên thích công nghệ. Nó phổ biến vì lý do rất thực dụng: kiểm tra nhanh xem học sinh có hiểu bài hay không, mà không cần phát giấy, không cần chấm, không cần mất mười phút cuối buổi. Một trận kahoot game chiếu lên màn hình, cả lớp giơ điện thoại lên bấm, kết quả hiện ra trong ba giây. Mọi người ồ lên, vỗ tay, xong. Nhanh gọn, nhẹ nhàng, ai cũng có vẻ vui.
Nhưng nếu bạn đứng lớp lâu, bạn sẽ nhận ra một điều khó chịu mà ít bài viết nào nói thẳng: cái sự vui đó không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc học sinh đang học.
Mặt tốt, nói trước cho công bằng
Tôi không phủ nhận quiz game có giá trị. Nó phá băng không khí lớp học tốt hơn bất kỳ câu hỏi miệng nào. Học sinh vốn im lặng trong lớp bỗng nhiên bấm nút, bỗng nhiên có phản hồi. Giáo viên cũng đỡ áp lực vì không phải gọi tên từng em, không phải đứng chờ một câu trả lời trong im lặng khó xử.
Với môn mà ghi nhớ là chủ đạo, như lịch sử, sinh học lớp dưới, ngoại ngữ cơ bản, quiz game hoạt động khá hiệu quả. Hỏi nhanh đáp nhanh, lặp đi lặp lại, thành phản xạ. Không có gì sai ở đây.
Quizizz game hay game quizizz hay bất kỳ nền tảng nào cùng thể loại, về cơ chế đều giống nhau: hỏi, đáp đúng được điểm, nhanh được bonus. Và chính cái “nhanh được bonus” đó là vấn đề.
Tốc độ đang giết tư duy
Đây là điều tôi muốn nói thẳng mà các bài hướng dẫn công nghệ giáo dục thường né tránh.
Khi một quiz game thưởng cho việc trả lời nhanh, bạn đang vô tình dạy học sinh rằng nhanh hơn là giỏi hơn. Không phải đúng hơn. Nhanh hơn. Học sinh không còn đọc kỹ câu hỏi. Chúng nhìn đáp án, chọn con nào quen quen, bấm thật nhanh. Có em thậm chí không hiểu câu hỏi là gì, chỉ cần thấy đáp án nào có từ khóa trùng với nội dung vừa giảng là bấm.
Kết quả là điểm số trên bảng xếp hạng không phản ánh mức độ hiểu bài. Nó phản ánh ai có phản xạ nhanh hơn, ai đoán giỏi hơn, ai đọc câu hỏi lướt tốt hơn. Và cái bảng xếp hạng đó thì công khai, mọi người đều thấy.
Học sinh yếu bị bỏ lại theo một cách rất cụ thể: chúng nhìn tên mình ở cuối bảng xếp hạng lần này qua lần khác. Có em nghỉ chơi từ lần thứ ba. Không phải vì không biết làm, mà vì xấu hổ. Bạn có thể không nhận ra vì em đó vẫn ngồi trong lớp, vẫn gật đầu khi bạn hỏi “em hiểu chưa”. Nhưng lần sau bạn mở quiz, em không bấm nữa. Em để điện thoại xuống, giả vờ không có phần mềm.
Còn học sinh giỏi thực sự, những em suy nghĩ chậm nhưng sâu, lại bị thiệt. Một câu hỏi cần đọc hai lần, phân tích ba đáp án, so sánh xem cái nào đúng nhất – những em đó sẽ luôn thua những em chỉ cần thấy chữ quen là bấm. Quiz game không thưởng cho tư duy. Nó thưởng cho tốc độ nhận diện.
Thiết lập lại để giảm hại
Nếu vẫn muốn dùng, tôi gợi ý vài điều chỉnh:
- Tắt tính năng cộng điểm theo tốc độ. Chỉ tính đúng sai. Điều này gần như loại bỏ hoàn toàn vấn đề “đoán nhanh hơn nghĩ”. Học sinh buộc phải đọc câu hỏi vì không còn lý do gì để bấm ẩu.
- Ẩn bảng xếp hạng hoặc chỉ hiện top cuối giờ. Việc thấy tên mình ở đâu trong thời gian thực tạo áp lực tâm lý rất lớn, đặc biệt với học sinh nhỏ tuổi.
- Dùng quiz để kiểm tra cuối tiết, không dùng để thay thế phần suy nghĩ. Quiz nên là hoạt động tổng kết sau khi học sinh đã có thời gian đọc, phân tích, thảo luận. Đừng biến nó thành phương tiện chính để truyền tải nội dung.
- Chỉnh thời gian mỗi câu đủ dài. Nếu một câu hỏi cần suy nghĩ, cho ít nhất ba mươi giây. Thời gian ngắn ép học sinh vào chế độ phản xạ thay vì tư duy.
- Với câu hỏi khó, chấp nhận tỉ lệ đúng thấp. Nếu cả lớp cùng sai, đó không phải thất bại của quiz. Đó là thông tin bạn cần: học sinh chưa hiểu phần này.
Khi nào không nên dùng
Có những nội dung mà quiz game không nên xuất hiện:
Bài tập tư duy mở, yêu cầu lập luận, phân tích nguyên nhân kết quả. Dạng câu hỏi “vì sao”, “nếu thì”, “đánh giá” không phù hợp với cơ chế trắc nghiệm. Bạn ép nó vào quiz thì chỉ được đáp án mẫu, không được suy nghĩ thật.
Bài kiểm tra định kỳ hoặc bài có tính quyết định điểm số. Quiz game cho cảm giác dễ dàng, học sinh quen với môi trường đó rồi gặp bài viết trên giấy sẽ lúng túng. Nó cũng không kiểm tra được kỹ năng trình bày, lập luận mạch lạc, viết theo cấu trúc – những thứ bài thi thật đòi.
Lớp có quá nhiều học sinh chưa quen thiết bị hoặc không có điện thoại. Lúc đó quiz game không còn công bằng về mặt tiếp cận, và bạn sẽ vô tình tạo ra một lớp học chia hai: bên có thiết bị, bên không.
Quiz game là công cụ, không phải phương pháp. Dùng đúng lúc, đúng cách thì tốt. Dùng vì thấy dễ dùng, dùng vì lớp khác dùng, dùng vì không nghĩ ra cách nào khác để kiểm tra – thì phản tác dụng. Mà phản tác dụng trong giáo dục thì hậu quả không phải mất tiền, là mất thời gian và động lực của học sinh. Cái đó không lấy lại được.
