Khi Adobe ngừng hỗ trợ Flash Player, hàng chục nghìn game biến mất khỏi trình duyệt trong một nốt nhạc. Không thông báo, không hướng dẫn chuyển tiếp, không cảnh báo. Bạn mở lại tab game quen thuộc và nhận về một trang trắng hoặc thông báo lỗi. Ai từng ngồi trong phòng máy tính trường học, lén mở một tab game y8 giữa giờ, thì hiểu cảm giác đó khá buồn.
Mình viết bài này không phải để hoài niệm cho vui. Mình muốn trả lời câu hỏi thực tế: mấy con game tuổi thơ đó giờ chơi bằng cách nào, và có đáng để cố tìm lại không.
Vì sao cả một thế hệ game biến mất cùng lúc
Flash không chỉ là một plugin. Nó là hạ tầng. Suốt hơn một thập kỷ, hàng triệu game được xây dựng trên nền Flash, upload lên các nền tảng như game 24h, 24h game, Y8, Kongregate, Newgrounds… và sống dựa vào trình duyệt có cài Flash Player.
Vấn đề nằm ở chỗ: khi trình duyệt ngừng chạy Flash, các game đó không “hỏng nhẹ” mà hỏng hoàn toàn. Không có cơ chế tương thích ngược. File .swf vẫn nằm đâu đó trên server, nhưng không có gì để đọc nó. Khác với phim cũ còn xem được bằng cách copy file, game Flash cần một engine để chạy, và engine đó bị khai tử.
Nhiều website nhỏ không có nguồn lực để chuyển đổi. Server bị tắt, domain bị bỏ quên, dữ liệu mất luôn. Mình biết có những series game mình chơi hồi cấp hai mà giờ không tìm lại được bản gốc ở bất kỳ đâu.
Các dự án bảo tồn còn sót lại
May là cộng đồng đã phản ứng khá nhanh. Trước khi Flash chết hẳn, một số dự án đã kịp quét và lưu trữ hàng chục nghìn file .swf vào archive công khai. Những kho này không phải là “nơi chơi game” theo nghĩa truyền thống, mà giống thư viện số hơn.
Bên cạnh đó, một số nền tảng game cũ như Y8 đã tự chuyển đổi một phần thư viện sang HTML5. Không phải tất cả, và nhiều bản chuyển đổi mất mát tính năng hoặc chạy khác bản gốc. Nhưng ít nhất bạn không cần cài gì thêm, chỉ cần mở trình duyệt.
Có một thực tế khá phũ: phần lớn những game bị mất là game rất đơn giản, có thể tái tạo lại trong vài giờ bằng công cụ hiện đại. Chúng bị nhớ đến vì cảm giác hoài niệm, không phải vì giá trị thiết kế. Mình nói thẳng điều này vì ít ai viết vậy.
Game được viết lại bằng công nghệ mới
Nhiều nhà phát triển cũ đã quay lại làm lại game của mình dưới dạng HTML5. Một số được đăng tải lại trên chính các nền tảng cũ. Một số thì tự host trên trang cá nhân hoặc itch.io.
Thử tìm trên các nền tảng như game y8 hay 24h game bằng tên con game cũ bạn nhớ. Nếu nó được làm lại, nó sẽ hiện lên. Nếu không, nhiều khả năng nó chỉ còn trong archive và cần công cụ riêng để chạy.
Mình đã thử lại một số game puzzle và platformer cũ từ hồi đó. Cảm giác thú vị là: gameplay vẫn vui, nhưng đồ họa và tốc độ load thì… không thay đổi nhiều sau hơn một thập kỷ. Điều đó nói lên rằng game Flash xưa cũ không hoàn toàn là “đỉnh cao nghệ thuật”, chúng đơn giản và nhanh, đúng cái cần thiết để giải trí trong giờ ra chơi.
Lưu ý an toàn khi tìm bản cũ
Đây là phần mà mình nghĩ mọi người nên đọc kỹ trước khi search lung tung.
- Không tải file .exe tự nhận là “Flash Player mới nhất.” Adobe không còn cập nhật Flash Player nữa. Mọi thứ yêu cầu bạn cài thêm phần mềm để “chạy game Flash” đều là rủi ro.
- Cảnh giác với trang web yêu cầu đăng ký, nhập thông tin, hoặc tải extension trình duyệt. Phần lớn những thứ này không liên quan gì đến việc chơi lại game cũ.
- Archive công khai thường an toàn hơn. Nếu một dự án bảo tồn chỉ cho phép bạn tải file .swf để chạy bằng tool mã nguồn mở có sẵn trên GitHub, đó là hướng tiếp cận hợp lý.
- Đừng tin mọi “bản remake” trên YouTube. Nhiều người re-upload nội dung và gắn link đến trang không rõ ràng. Kiểm tra domain trước khi click.
Thật lòng mà nói, sau một thời gian mày mò, mình nhận ra phần lớn thời gian tuổi thơ đó không vui vì con game hay. Nó vui vì bạn được ngồi cùng bạn bè, được trốn cô giáo, được tự do trong cái phòng máy nóng nực. Chơi lại được thì hay, không được cũng không phải mất mát lớn. Nhưng nếu bạn vẫn muốn thử, con đường nhanh nhất hiện tại là kiểm tra trực tiếp trên các nền tảng game 24h hoặc Y8 xem game đó đã được convert sang HTML5 hay chưa. Nếu rồi, click vào chơi. Nếu chưa, tự hỏi mình có thật sự cần nó không.
