Tôi nhớ mùi phòng net hồi cấp hai. Mùi điều hòa cũ trộn với mồ hôi, mie gói, và cái kiểu người ta hút thuốc lén sau cánh gà. Máy thì ù rè, chuột thì hai phím trái phải kêu tách tách như bấm cò súng. Nhưng lúc đó ai cũng ngồi lì. Năm, sáu tiếng không ngẩng đầu lên. Giờ nghĩ lại, tôi vẫn không hiểu cái gì giữ được người ta ngồi đó lâu đến vậy.
Vì sao game thời đó khác bây giờ
Thời đó có ít game. Đúng là ít. Một phòng net có khi chỉ mở ba, bốn cái tên cho cả chục máy. Nên người chơi bị buộc phải kiên nhẫn với một game. Không có kiểu chơi được ba ngày rồi đổi con khác. Bạn phải gắn bó, phải hiểu cơ chế, phải biết map, phải biết ai trong guild là ai. Chính cái ít lựa chọn đó tạo ra cộng đồng gắn kết hơn bất kỳ tính năng nào mà studio bây giờ nghĩ ra.
Game hồi đó cũng không dễ. Không có tutorial chi tiết. Không có quest marker trên đầu. Bạn hỏi người bên cạnh, hoặc bạn tự mò. Cái kiểu tự mò đó tạo ra ký ức mạnh hơn rất nhiều so với việc được chỉ đường sẵn. Tôi nhớ lần tự khám phá ra một con quái ẩn trong Võ Lâm Truyền Kỳ, mất cả tuần mới biết cách kích hoạt nó. Cảm giác đó các game bây giờ hiếm khi cho được.
Và một điều mà ít ai nói ra: nhiều game 8x 9x hồi đó thực ra thiết kế rất tệ. Cân bằng kém, bug đầy, server sập liên tục. Chúng ta nhớ chúng đẹp hơn vì lúc đó ta trẻ, và vì ta ngồi cùng đám bạn. Nếu mở lại chơi bây giờ, có khi hai tiếng là đủ.
Những dòng game để lại dấu ấn
- MMO cày cuốc: Võ Lâm Truyền Kỳ là cái tên đầu tiên nhảy vào đầu. Game không chỉ để chơi, nó là nơi kết bạn, lập bang hội, thậm chí có người tìm được cả vợ. Cày level lúc đó là một phần của cuộc sống xã hội, không phải giải trí đơn thuần. Ước mơ làm giàu game ở đây không phải nói đùa, có người thật sự bán đồ ảo lấy tiền thật.
- Game casual trên máy tính: Những cái tên như Đột Kích hay Audition phủ sóng phòng net không kém gì MMO. Audition đơn giản đến mức ai cũng chơi được, nhưng cái kiểu nhảy theo nhạc cùng một đám người trong phòng net thì không game nào tái tạo được cảm giác đó nữa.
- Game mobile thời chưa có smartphone: Ninja School, iWin, hay mấy game Java chạy trên Nokia. Dung lượng nhẹ, chơi được lúc không có wifi, và cả lớp cùng chơi một cái nên ai cũng biết cheat code của nhau. Đó là kiểu game tuổi thơ mà điện thoại bây giờ không cho được.
- Flash game và game vui: Bắn cá, đuổi hình bắt chữ, mấy game Naruto trên web. Không tốn xu nào, không cần cài đặt, vào là chơi. Nhiều người bây giờ vẫn nhớ cách qua màn của mấy con game đó.
Điều gì đã mất đi
Cái mất đầu tiên là không gian vật lý. Bây giờ bạn chơi một mình trên ghế, tai đeo headphone, chẳng ai biết bạn đang ở đâu trong game. Hồi đó, cả phòng net cùng la lên khi guild thắng trận. Có người đứng dậy vỗ vai người khác. Có người hẹn “mai chơi tiếp, tao nhớ nick mày.”
Cái mất thứ hai là tính khó. Game bây giờ quá dễ tiếp cận nhưng cũng quá dễ bỏ. Cơ chế onboarding trơn tru khiến bạn cảm thấy mình đang dùng phần mềm, không phải đang tham gia vào một cái gì đó cần công sức. Cày game hồi đó giống như học một nghề nhỏ. Giờ chơi game giống như lướt mạng xã hội.
Cái mất thứ ba, và đây là điều mà ít bài nào nhắc tới thẳng thắn: nhiều studio game Việt thời đó thực ra chỉ là đơn vị phát hành, hoặc clone lại game Trung Quốc, Hàn Quốc rồi gắn mác Việt. Người chơi tưởng mình ủng hộ game Việt, nhưng phần lớn tiền nạp đi vào túi nhà phát hành bản địa, còn studio gốc ở nước ngoài. Điều này không có nghĩa là những game đó kém, nhưng nó giải thích tại sao ngành game Việt lúc đó không tích lũy được đủ năng lực thiết kế để tự tạo ra cái mới.
Game Việt hiện tại đang khá lên ở đâu
Flappy Bird là ví dụ mà ai cũng biết. Một game cực đơn giản, làm bởi một người, và nó cho thấy ý tưởng hay không cần team lớn hay kinh phí khủng. Sau Flappy Bird, có một làn sóng indie Việt bắt đầu nghiêm túc hơn. Không phải mọi game đều thành công, nhưng giờ đã có đội ngũ biết cách làm prototype, biết cách test gameplay loop, và biết cách đưa lên các nền tảng toàn cầu.
Điều đáng mừng nhất là game Việt bây giờ không còn phải giải thích “cái này là game Việt” để được chú ý. Người ta bắt đầu đánh giá game dựa trên gameplay, không phải xuất xứ. Đó là bước tiến thực sự, dù con đường còn dài.
Còn chuyện game 9x hay chơi hồi đó sẽ không quay lại. Chúng ta không thể quay lại phòng net năm lớp tám. Nhưng cái cảm giác ngồi cùng nhau, cùng khó, cùng nhớ — đó là thứ game bây giờ nên học lại.
